Blokzinciri, en basit anlatımıyla, birbirine zincirleme bağlı dijital bloklardan oluşan bir kayıt defteridir. Ama bu defter tek bir kişinin elinde değil, ağa bağlı olan herkesin bilgisayarında aynı anda tutulur. Bir sayfaya (yani bir bloğa) bir şey yazıldığında ve o sayfa mühürlendiğinde, artık kimse oradaki bilgiyi silemez veya değiştiremez.
Hızlı Bilgiler: Bunları Biliyor Muydunuz?
- Geri Dönüşü Yok: Blokzincirine kaydedilen bir işlem "salt okunur"dur. Yani yanlış bir işlem yapsanız bile onu silemezsiniz; ancak üzerine yeni bir düzeltme işlemi ekleyebilirsiniz.
- Hackerların Korkulu Rüyası: Bir sistemi hacklemek için tek bir merkezi server'ı çökertmek yeterlidir ama blockchain ağını hacklemek için dünyadaki milyonlarca bilgisayarı aynı anda ele geçirmeniz gerekir. Bu da imkansıza yakındır.
- Aracısız Güven: Bu teknoloji sayesinde, birbirini hiç tanımayan iki kişi, araya bir banka, noter veya devlet koymadan birbirine güvenle varlık transfer edebilir.
Blockchain Adım Adım Nasıl Çalışır?
Diyelim ki Ahmet, Mehmet’e 1 Bitcoin göndermek istiyor. Bu süreç arka planda şu aşamalardan geçer:1. İşlemin Başlatılması
Ahmet işlemi başlattığı an, bu bilgi ağdaki tüm bilgisayarlara (düğümlere/node) bir "istek" olarak yayılır. Bu istekte gönderici, alıcı ve miktar gibi bilgiler yer alır.2. Onay Süreci (Doğrulama)
Ağdaki bilgisayarlar, Ahmet’in gerçekten 1 Bitcoin'i olup olmadığını kontrol eder. Eğer bakiye uygunsa, bu işlem diğer işlemlerle birlikte bir "havuza" alınır.3. Bloğun Oluşturulması
Havuza düşen onlarca işlem bir araya getirilerek bir blok oluşturulur. Ancak bu bloğun zincire eklenebilmesi için matematiksel bir şifrenin çözülmesi gerekir. İşte burada "madenciler" devreye girer.4. Şifreleme (Hashing) ve Zincire Ekleme
Her bloğun kendine has bir "parmak izi" (hash) vardır. Ayrıca bir önceki bloğun parmak izini de içinde taşır. Bu sayede bloklar birbirine ayrılmaz bir zincirle bağlanır. Eğer birisi geçmişteki bir bloğu değiştirmeye kalkarsa, o bloğun parmak izi değişir ve zincir kopar. Sistem anında bu sahtekarlığı fark eder ve reddeder.Blokzincirini "Sarsılmaz" Yapan Özellikler
Peki, neden bu teknolojiye bu kadar güveniyoruz?- Merkeziyetsizlik: Veriler tek bir merkezde (mesela bir bankanın ana bilgisayarında) durmuyor. Ağdaki her kullanıcıda defterin bir kopyası var. Bir bilgisayar bozulsa bile sistem tıkır tıkır işlemeye devam ediyor.
- Şeffaflık: Yapılan tüm işlemler herkesin gözü önündedir. Kimin ne kadar parası olduğunu göremezsiniz (cüzdan adresleri gizlidir) ama paranın hangi adresten hangi adrese gittiğini saniyesi saniyesine takip edebilirsiniz.
- Değiştirilemezlik: Bir blok zincire eklendikten sonra onu geriye dönük değiştirmek için ağın %51'inden fazlasını ikna etmeniz gerekir. Milyarlarca dolarlık işlem gücü gerektiren bu durum, sistemi hileye karşı korur.
Sadece Para mı? Blockchain'in Diğer Kullanım Alanları
Blockchain denince akla hemen Bitcoin geliyor ama bu teknoloji sadece paradan ibaret değil. Gelecekte şunları da bu sistemle yapacağız:- Seçimler: Oy kullanma işlemlerinin blockchain üzerinden yapılması, seçimlerde hile yapılmasını imkansız hale getirebilir.
- Tedarik Zinciri: Marketten aldığınız bir domatesin hangi tarlada yetiştiğini, hangi kamyonla geldiğini ve ne kadar süre depoda beklediğini saniyeler içinde görebileceksiniz.
- Sağlık: Tıbbi kayıtlarınızın sadece sizin izninizle erişilebildiği ve asla kaybolmadığı bir sistem düşünün. İşte blockchain bunu sağlıyor.